มา มโท ภรตูสภ.
ผู้มีภาระปกครองรัฐ    จงอย่าได้ประมาทเลย

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก.
ถ้าผู้ปกครองทรงธรรม   ประเทศชาติก็เป็นสุข

สพฺพํ  ปรวสํ ทุกฺขํ.
การอยู่ในอำนาจของผู้อื่น    เป็นทุกข์ทั้งสิ้น

สงฺเกยฺย  สงฺกิตพฺพานิ.
พึงระแวง    สิ่งที่ควรระแวง

สาธุ  ธมฺมรุจี  ราชา.
ผู้ปกครองชอบธรรมจึงจะดี

น สาธุ พลวา พาโล.
ผู้บริหารโง่    ถึงจะเข้มแข็ง   ก็ไม่ดี

ปคฺคณฺเห  ปคฺคหารหํ.
พึงยกย่องคนที่ควรยกย่อง

ปมาทา ชายเต ขโย.
เมื่อมีความประมาท     ก็เกิดความเสื่อม

ขยา  ปโทสา  ชายนฺติ.
เมื่อมีความเสื่อม   ก็เกิดโทษประดัง

สกฺกาโร  กาปุริสํ  หนฺติ.
สักการะฆ่าคนชั่วได้

รกฺเขยฺยานาคตํ  ภยํ.
พึงป้องกันภัยที่ยังมาไม่ถึง

สพฺพํ  อิสฺสริยํ  สุขํ.
อิสรภาพ     เป็นสุขทั้งสิ้น

พาโล  อปริณายโก.

คนพาล    เป็นผู้นำไม่ได้

มทา  ปมาโท  ชาเยถ.
เมื่อมีความมัวเมา      ก็เกิดความประมาท

ปูชา  จ  ปูชนียานํ  เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ.
ยกย่องผู้ควรยกย่องเป็นอุดมมงคล

ธีโร จ พลวา สาธุ.
ผู้บริหารฉลาดและเข้มแข็ง   จึงจะดี

นิคฺคณฺเห  นิคฺคหารหํ.
พึงข่มคนที่ควรข่ม

สพฺเพสํ  สุขเมตพฺพํ  ขตฺติเยน  ปชานตา.
ผู้ปกครองที่ฉลาด    พึงแสวงสุขเพื่อประชาชน

ธมฺมสฺส  คุตฺโต  เมธาวี  ธมฺมฏฺโฐติ  ปวุจฺจติ.
ผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ่      ได้ชื่อว่าผู้เที่ยงธรรม

ธมฺมํ  ปมชฺช  ขตฺติโย  รฏฺฐา  จวติ  อิสฺสโร.
ผู้เป็นใหญ่ไม่คำนึงถึงความถูกต้อง      ย่อมตกจากอำนาจ

สพฺพโลกาธิปจฺเจน  โสตาปตฺติผลํ  วรํ.
โสดาปัตติผลประเสริฐกว่าความเป็นใหญ่ในโลกทั้งปวง

มหตฺตปตฺโตปิ นิวาตวุตฺติ.

ถึงจะเป็นใหญ่เป็นโตขึ้นมา     ก็ควรมีความถ่อมตน

เวคา กตํ ตปฺปติ ภูมิปาล.

ท่านผู้ครองแผ่นดิน    ทั้งหลาย    การที่ทำโดยผลีผลามจะแผดเผาตัวได้

มา ตาต อิสฺสโรมฺหีติ อนตฺถาย ปตารยิ.
อย่าสำคัญตนว่า     เรามีอำนาจยิ่งใหญ่     แล้วทำให้ประชาชนพลอยพินาศ

นิสมฺม ทณฺฑํ ปณเยยฺย อิสฺสโร.
คนที่เป็นใหญ่   จะต้องใคร่ครวญให้ดีก่อน    จึงลงโทษ

วโส อิสฺสริยํ โลเก.
อำนาจเป็นใหญ่ในโลก

อปฺปเสโนปิ เจ มนฺตี มหาเสนํ อมนฺตินํ.

ถึงมีกำลังพลน้อย    แต่มีความคิด      ก็เอาชนะกองทัพใหญ่ที่ไร้ความคิดได้

ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ.
ราชา     เป็นสง่าแห่งแคว้น

ธีโร จ พลวา สาธุ ยูถสฺส ปริหารโก.
ผู้บริหารหมู่ชน   เป็นปราชญ์       และมีกำลังเข้มแข็งจึงจะเป็นผลดี

น สาธุ พลวา พาโล ยูถสฺส ปริหารโก.
ผู้บริหารหมู่คณะ   ถึงจะมีกำลังอำนาจ     แต่เป็นคนพาลย่อม   ไม่เป็นผลดี

สยํ อายํ วยํ ชญฺญา สยํ ชญฺญา กตากตํ.
ผู้ปกครองต้องทราบรายได้รายจ่ายด้วยตนเอง  ต้องทราบกิจการที่ทำแล้ว     และยังมิได้ทำด้วยตนเอง

อกฺโกธนสฺส  วิชิเต  ฐิตธมฺมสฺส ราชิโน สุขํ มนุสฺสา อาเสถ  สีตจฺฉายาย สํฆเร.
ในแว่นแคว้นของราชาผู้มีเมตตา    มีธรรมมั่นคง    ประชาชนจะนอนเป็นสุข   เหมือนนอนอยู่ในบ้านของตัว   ในร่มเงาอันเย็นสบาย

อเปตโลมหํสสฺส รญฺโญ กามานุสาริโน สพฺเพ โภคา วินสฺสนฺติ รญฺโญ ตํ วุจฺจเต อฆํ.
ผู้ครองแผ่นดินที่เจ้าสำราญ   แส่หาแต่กามารมณ์   โภคทรัพย์จะพินาศหมด  นี่แลที่เรียกว่าทุกข์ภัยของผู้ครองแผ่นดิน

ขตฺติยสฺส  ปมตฺตสฺส  รฏฺฺฐมึ รฏฺฐวฑฺฒน  สพฺเพ โภคา วินสฺสนฺติ รญฺโญ ตํ วุจฺจเต อฆํ.
เมื่อผู้ครองแผ่นดินประมาท  โภคทรัพย์ในรัฐทั้งหมดย่อมพินาศ      นี่แลเรียกว่าทุกข์ภัยของผู้ครองแผ่นดิน

โย จ อุปฺปติตํ อตถิ ขิปฺปเมว น พุชฺฌติ อมิตฺตวสมนฺเวติ ปจฺฉาว อนุตปฺปติ.
ผู้ใดไม่รู้เท่าทันเรื่องราวที่เกิดขึ้นได้โดยพลัน     ผู้นั้นจะหลงเข้าไปในอำนาจของศัตรู    และจะเดือดร้อนภายหลัง

อริโย อนริยํ กุพฺพํ โย ทณฺเฑน นิเสเธติ สาสนํ ตํ น ตํ เวรํ อิติ นํ ปณฺฑิตา วิทู.
เมื่ออนารยชนก่อกรรมชั่ว   อารยชนใช้อาชญาหักห้าม  การกระทำนั้น   เป็นการสั่งสอน 
 หาใช่เป็นเวรไม่ บัณฑิตทั้งหลายเข้าใจกันอย่างนี้

อุปสฺสุตึ มหาราช รฏฺเฐ ชนปเท จร ตตฺถ ทิสฺวา สุตฺวา จ ตโต ตํ ปฏิปชฺชสิ.
ดูเถิดมหาราช   พระองค์จงเสด็จเที่ยวสดับ  ดูความเป็นอยู่   ความเป็นไปในแว่นแคว้นแดนชนบท 
ครั้นได้เห็นได้ฟังแล้ว จึงปฎิบัติราชกิจนั้นๆ

ปฐเมเนว วิตถํ โกธํ หาสํ นิวารเย ตโต กิจฺจานิ กาเรยฺย ตํ วตํ อาหุ ขตฺติย.
เริ่มแรก     แก้ไขข้อที่ผิดพลาดคลาดเคลื่อนให้เสร็จ   ระงับความโกรธกริ้วและความบันเทิงไว้ก่อน     
จากนั้นจึงสั่งงาน    ข้อนี้นักปราชญ์กล่าวว่าเป็นวัตร(ระเบียบปฎิบัติ)  ของผู้ปกครอง

อรกฺขิตา ชานปทา อธมฺมพลินา หตา รตฺติญฺหิ โจรา ขาทนฺติ ทิวา ขาทนฺติ ตุณฺฑิยา รฏฺฐสฺมึ กูฏราชสฺส พหุ อธมฺมิโก ชโน.
ชาวชนบทไม่ได้รับการพิทักษ์รักษา  ถูกกดขี่ด้วยค่าธรรมเนียมโดยไม่ชอบธรรม   กลางคืนโจรปล้น  
กลางวันข้าราชการข่มเหง   ในแว่นแคว้นผู้ปกครองชั่วร้าย   ย่อมมีคนอาธรรม์มากมาย

ควญฺเจ ตรมานานํ อุชุง คจฺฉติ ปุงฺคโว ฯเปฯ สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก.
เมื่อฝูงโคว่ายข้ามฟากอยู่  ถ้านำโคฝูงไปตรง  โคทั้งหมดย่อมว่ายตรงไปตาม   ฉันใด  ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้น   
ผู้ใดได้รับแต่งตั้งเป็นใหญ่   ถ้าผู้นั้นประพฤติธรรม   ประชาชนที่เหลือก็เป็นอันไม่ต้องกล่าวถึง  
ถ้าราชาตั้งอยู่ในธรรม  รัฐทั้งหมดย่อมอยู่เป็นสุข

ควญฺเจ  ตรมานานํ  ชิมฺหํ  คจฺฉนฺติ  ปุงฺคโว ฯเปฯ  สพฺพํ รฏฺฐํ  ทุกฺขํ  เสติ  ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก 
เมื่อฝูงโคว่ายข้ามฟากอยู่ ถ้านำฝูงไปคด โคทั้งหมดก็ว่ายคดไปตาม ฉันใด ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้น ผู้ใดได้รับแต่งตั้งเป็นใหญ่
ถ้าผู้นั้นประพฤติอธรรม จะป่วยกล่าวไปไยถึงประชาชนที่เหลือ ถ้าราชาไม่ตั้งอยู่ในธรรม รัฐทั้งหมดย่อมอยู่เป็นทุกข์ 

โย อิสฺสโรมฺหีติ กโรติ ปาปํ กตฺวา จ โส นุตฺตปเต ปเรสํ น เตน โส ชีวติ ทีฆมายุง เทวาปิ ปาเปน สเมกฺขเร นํ.        
ผู้ใดทำความชั่วด้วยสำคัญตัวว่า เราเป็นผู้ยิ่งใหญ่  ครั้นทำแล้ว   ก็ไม่หวั่นเกรงต่อคนทั้งหลาย  
ผู้นั้นจะดำรงชีพอยู่ยืนยาวด้วยความชั่วนั้นก็หาไม่แม้เทพทั้งหลาย  ก็มองดูเขาด้วยนัยน์ตาอันเหยียดหยาม