ยํ เว เสวติ ตาทิโส.
คบคนเช่นใด    ย่อมเป็นคนเช่นนั้น

 

ภเชถ มิตฺเต กลฺยาเณ.
ควรคบมิตรที่ดี

 

มิตฺตสฺมิมฺปิ น วิสฺสเส.
แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ

 

อติจิรํ นิวาเสน ปิโย ภวติ อปฺปิโย.
อยู่ร่วมกันนานเกินไป    ที่เคยรักก็มักหน่าย

 

โหติ ปานสขา นาม.
เป็นเพื่อนเพียงเพื่อดื่มเหล้าก็มี

 

นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี.
ผู้คบคนเลว     ย่อมพลอยเลวไปด้วย

 

อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย.
เมื่อเขาไม่มีเยื่อใย    ป่วยการอยู่กินด้วย

 

มาสฺสุ พาเลน สงฺคจฺฉิ อมิตฺเตเนว สพฺพทา.
อย่าสมาคมกับคนพาลซึ่งเป็นดังศัตรูทุกเมื่อ

 

ยตฺถ เวรี นิวีสติ น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต.
โจรพาลอยู่ในที่ใด      บัณฑิตไม่ควรอยู่ในที่นั้น

 

มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.
ผู้ประทุษร้ายมิตร    เป็นคนเลว

 

เสยฺยํโส เสยฺยโส โหติ โย เสยฺยมุปเสวติ.
คบคนดี    ก็พลอยมีส่วนดีด้วย

 

สงฺเกเถว อมิตฺตสฺมึ.
ควรระแวงในศัตรู

 

นยํ นยติ เมธาวี.

ปราชญ์ย่อมแนะนำสิ่งที่ควรแนะนำ

 

เสฏฺฐมุปคมญฺจ อุเทติ ขิปฺปํ.
เมื่อคบคนที่ดีกว่า      ตัวเองก็ดีขึ้นมาฉับพลัน

 

พาลสงฺคตจารี หิ ทีฆมทฺธาน โสจติ.
ผู้เที่ยวสมาคมกับคนพาล        ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน

 

โหติ สมฺมิยสมฺมิโย.
คนเป็นมิตรแต่ปากก็มี

 

ธีโร จ สุขสํวาโส.
นักปราชญ์มีการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นสุข

 

นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ.
ไม่ควรไว้ใจคนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว

 

น ภเช ปาปเก มิตฺเต.
มิตรชั่วไม่ควรคบ

 

อติสนฺเตปิ นาสฺมเส.
ไม่ควรไว้ใจคนที่แสร้งทำสงบเสงี่ยม

 

วิสฺสาสปรมา ญาตี.
ความคุ้นเคยเป็นญาติอย่างยิ่ง

 

น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ.
ผู้ไม่คบหาคนชั่ว     ย่อมได้รับสุขแต่ส่วนเดียว

 

เอกรตฺตํ ทฺวิรตฺตํ วา ทุกฺขํ วสติ เวริสุ.

อยู่ในพวกข้าศึกศัตรูเพียงคืนเดียวหรือสองคืน    ก็เป็นทุกข์

อนฺโต อสุทฺธา ฟหิ โสภมานา.
คนที่ทำดีแต่ภายนอก      ภายในมักไม่บริสุทธิ์

 

เสยฺโย อมิตฺโต เมธาวี ยญฺเจ พาลานุกมฺปโก.
มีศัตรูเป็นบัณฑิต       ดีกว่ามีมิตรเป็นคนพาล

 

นาสมฺเส อลิกวาทิเน.
ไม่ควรไว้ใจคนพูดพล่อยๆ

 

น วิสฺสเส อวิสฺสฏฺเฐ วิสฺสฏฺฐปิ น วิสฺสเส.
ไม่ควรไว้ใจในคนไม่คุ้นเคย   แม้ในคนคุ้นเคยก็ไม่ควรไว้ใจ

 

นตฺถิ พาเล สหายตา.
คนพาล     คบเป็นเพื่อนไม่ได้

 

น สนฺถวํ กาปุริเสน กยิรา.
ไม่ควรสนิทสนมกับคนชั่ว

 

นาสฺมเส กตปาปมฺหิ.
ไม่ควรไว้ใจคนทำบาป

 

อนตฺถา เยว วฑฺฒนฺติ พาลํ ปจฺจูปเสวโต.
เมื่อคบหาคนพาล      ย่อมมีแต่ความฉิบหาย

 

น วิสฺสเส อิตฺตรทสฺสเนน.
เพียงเห็นกันชั่วครู่ชั่วยาม    ไม่พึงไว้วางใจ

 

สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโม.
สมาคมกับสัตบุรุษย่อมนำสุขมาให้

 

โสปิ ตาทิสโก โหติ ยาทิสญฺจูปเสวติ.
คบคนเช่นใด       ก็เป็นคนเช่นนั้น

 

ทุกฺโข พาเลหิ สงฺคโม.
สมาคมกับคนพาลย่อมนำทุกข์มาให้

 

วิสฺสาสา ภยมฺเวติ.
เพราะความไว้ใจภัยจึงตามมา

 

มิตฺตรูเปน พหโว ฉนฺนา เสวนฺติ สตฺตโว.
ศัตรูจำนวนมาก       คบหาแฝงมาในรูปมิตร

 

น สงฺคโม ปาปชเนน เสยฺโย.
สมาคมกับคนชั่ว   ไม่ดีเลย

 

วิสฺสตฺเถปิ น วิสฺสเส.
ถึงคนคุ้นเคย    ก็ไม่ควรวางใจ

 

อตฺถมฺหิ ชาตมฺหิ สุขา สหายา.
เมื่อเกิดเรื่องราวขึ้น      สหายช่วยให้เกิดสุข

 

ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส.
การอยู่ร่วมกับคนชั่ว  เป็นทุกข์

 

ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม.
คบคนดี   มีแต่ความเจริญ

 

น สนฺถวํ กาปุริเสน กยิรา.
ไม่ควรทำความสนิทสนมกับคนชั่ว

 

น วิสฺสเส อวิสฺสตฺเถ.
ไม่ควรไว้ใจ   ในคนไม่คุ้นเคย

 

สงฺเกเถว อมิตฺตสฺมึ มิตฺตสฺมิมฺปิ น วิสฺสเส.
ควรระแวงในศัตรู     แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ

 

หีโน น เสวิตพฺโพว อญฺญตฺร จ อนุทฺทยา.
ไม่ควรคบคนเลวทราม      นอกจากเพื่อให้ความช่วยเหลือ

 

โหติ ปานสขา นาม โหติ สมฺมิยสมฺมิโย.
คนเป็นเพื่อนแต่เวลาดื่มเหล้า   ก็มี      เป็นเพื่อนแต่ปากว่า   ก็มี

 

ธีโร จ สุขสํวาโส ญาตีนํว สมาคโม.
อยู่ร่วมกับปราชญ์นำสุขมาให้      เหมือนสมาคมกับญาติ

 

โย จ อตฺเถสุ ชาเตสุ สหาโย โหติ โส สขา.
ส่วนผู้ใดเป็นสหายในเมื่อเกิดเรื่องต้องการ    ผู้นั้นแล   คือเพื่อนแท้

 

ยาวชีวมฺปิ เจ พาโล ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ น โส ธมฺมํ วิชานาติ ทพฺพี สูปรสํ ยถา.
คนพาล   ถึงอยู่ใกล้บัณฑิต  จนตลอดชีวิต   ก็ไม่รู้แจ้งธรรม  เสมือนทัพพี  ที่ไม่รู้รสแกง

 

ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส อมิตฺเตเนวสพฺพทา.
การอยู่ร่วมกับคนพาลเป็นทุกข์    เหมือนอยู่ร่วมกับศัตรูตลอดเวลา

 

จรนฺติ โลเก ปริวารฉนฺนา อนฺโต อสุทฺธา พหิ โสภมานา.
คนจำพวกที่งามแต่ภายนอก     ภายในไม่สะอาด     มีบริวารกำบังตัวไว้     ก็ยังแสดงบทบาทอยู่ในโลก

 

โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ เอโก จเร น จ ปาปานิ กยิรา.
ถ้าไม่ได้สหายที่มีปัญญาปกครองตน     พึงเที่ยวไปคนเดียว   และไม่พึงทำความชั่ว

 

สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา.
ถ้าได้สหายผู้มีปัญญาปกครองตน    พึงพอใจมีสติเที่ยวไปกับเขา

 

ตครํ ว ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา.
คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้  แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด     การคบกับนักปราชญ์ก็หอมไปด้วยฉันนั้น

 

อุทฺธโต จปโล ภิกฺขุ มิตฺเต อาคมฺม ปาปเก สํสีทติ มโหฆสฺมึ อุมฺมิยา ปฏิกุชฺชิโต.
ภิกษุผู้ฟุ้งซ่าน คลอนแคลน  อาศัยมิตรชั่ว  ถูกคลื่นท่วมทับ  (อดทนต่อคำสั่งสอนไม่ได้) ย่อมจมลงในห้วงน้ำใหญ่

 

อสนฺเต นูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ, สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ.
บัณฑิตไม่พึงคบอสัตบุรุษ    พึงคบแต่สัตบุรุษ       เพราะอสัตบุรุษย่อมนำไปสู่นรก    สัตบุรุษย่อมนำไปสู่สุคติ

 

ภเช ภชนฺตํ ปุริสํ อภชนฺตํ น ภชฺชเย อสปฺปุริสธมฺโม โส โย ภชนฺตํ น ภชฺชติ.
ควรคบกับคนที่คบตน      ไม่ควรคบคนที่ไม่คบตน      ผู้ใดไม่คบคนที่คบตน   ผู้นั้นชื่อว่าไม่มีธรรมของสัตบุรุษ

 

น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนํ.
ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้  เขาย่อมยังตนให้ประสบโทษ   เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น

 

ปาปมิตฺเต วิวชฺเชตฺวา ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคเล โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ.
ผู้ปรารถนาความสุขที่มั่นคง    พึงเว้นมิตรชั่วเสีย     คบแต่บุคคลสูงสุด   และพึงตั้งอยู่ในโอวาทของท่าน

 

ธีโร จ สุขสํวาโส ญาตีนํว สมาคโม.
ปราชญ์มีการอยู่ร่วมเป็นสุข  เหมือนสมาคมแห่งชาติ

 

 

สพฺภิเรว สมาเสถ สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ.
พึงสมาคมกับสัตบุรุษ     พึงทำความสนิทสนมกับสัตบุรุษ   ผู้นั้นรู้ทั่วถึงสัทธรรมของสัตบุรุษแล้ว    ย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

 

 

ปสนฺนเมว เสวฺย อปฺปสนฺนํ วิวชฺชเย ปสนฺนํ ปยิรุปาเสยฺย รหทํวุทกตฺถิโก.
บุคคลควรคบผู้เลื่อมใสเท่านั้น   ควรเว้นผู้ไม่เลื่อมใส   ควรเข้าไปนั่งใกล้ผู้เลื่อมใส  เหมือนผู้ต้องการน้ำเข้าไปหาห้วงน้ำฉะนั้น

 

 

ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ, โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส.        
คบคนเช่นใดเป็นมิตร    เขาก็เป็นคนเช่นนั้น      เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นเช่นนั้น

 

 

ธมฺมกาโม สุตาธาโร ภเวยฺย ปริปุจฺฉโก สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.
พึงเป็นผู้ใคร่ธรรม   ทรงไว้ซึ่งสุตะเป็นผู้สอบถาม    เข้าไปนั่งใกล้ท่านผู้มีศีล    และเป็นพหุสูตโดยเคารพ

 

 

ยสฺมึ มโน นิวิสติ อวิทูเร สหาปิ โส สนฺติเกปิ หิ โส ทูเร ยสฺมา วิวสเต มโน.
จิตจอดอยู่กับใคร   ถึงไกลกัน   ก็เหมือนอยู่ชิดใกล้    ใจหมางเมินใคร    ถึงใกล้กัน   ก็เหมือนอยู่แสนไกล

 

 

มหุตฺตมปิ เจ วิญฺญู ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ ขิปฺปํ ธมฺมํ วิชานาติ ชิวฺหา สูปรสํ ยถา.
วิญญูชน   หากเข้าใกล้บัณฑิตแม้เพียงครู่เดียว     ก็รู้ธรรมได้ฉับพลัน   เสมือนลิ้นที่รู้รสแกง

 

 

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา.
คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา     แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด   การคบกับคนพาลก็เป็นคนพาลฉันนั้น

 

 

นาสฺมเส กตปาปมฺหิ นาสฺมเส อลิกวาทิเน นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ อติสนฺเตปิ นาสมฺเส.
ไม่ควรไว้ใจคนที่ทำชั่วมาแล้ว ไม่ควรไว้ใจคนที่พูดพล่อยๆ  
ไม่ควรไว้ใจคนที่เห็นแก่ตัว(คนที่มีปัญญาแต่เพื่อประโยชน์ของตัว)   ถึงคนที่ทำสงบเสงี่ยมเกินไป   ก็ไม่ควรไว้ใจ

  

 

โอวเทยฺยานุสาเสยฺย อสพฺภา จ นิวารเย สตํ หิ โส ปิโย โหติ อสตํ โหติ อปฺปิโย.
พึงแนะนำตักเตือนเถิด   พึงพร่ำสอนเถิด   พึงห้ามปรามจากความชั่วเถิด  
คนที่ทำเช่นนั้น   ย่อมเป็นที่รักของสัตบุรุษ  และไม่เป็นที่รักของอสัตบุรุษ

 

 

อกโรนฺโตปิ เจ ปาปํ กโรนฺตมุปเสวติ สงฺกิโย โหติ ปาปสฺมึ อวณฺโณ จสฺส รูหติ.
ผู้ใด   แม้หากมิได้กระทำความชั่ว     แต่คบหาเกลือกกลั้วกับผู้กระทำบาป   
ผู้นั้นย่อมพลอยถูกระแวงในกรรมชั่ว     อีกทั้งเสียงเสื่อมเสียย่อมเกิดขึ้นแก่เขา

 

นิธีนํว ปวตฺตารํ ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ นิคฺคยฺหวทึ เมธาวึ ตาทิสํ ปณฺฑิตํ ภเช ตาทิสํ ภชมานสฺส เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.
พึงมองเห็นคนมีปัญญาที่ชอบชี้โทษ   พูดจาข่มขี่    เสมือนเป็นผู้บอกขุมทรัพย์   
พึงคบคนที่เป็นบัณฑิตเช่นนั้นแหละ    เมื่อคบคนเช่นนั้นย่อมมีแต่ดี    ไม่มีเสียเลย

 

นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถ.
ในกาลไหนๆผู้คบคนเลว     ย่อมเลว    คบคนเสมอกันไม่พึงเสื่อม    คบหาคนประเสริฐย่อมพลันเด่นขึ้น   
เหตุนั้นควรคบคนที่สูงกว่าตน

 

สทฺเธน จ เปสเลน จ ปญฺญฺวตา พหุสฺสุเตน จ สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม.
บัณฑิตพึงทำความเป็นเพื่อนกับคนมีศรัทธา    มีศีลเป็นที่รัก   มีปัญญาและเป็นพหุสูต    เพราะการสมาคมกับคนดีเป็นความเจริญ

 

ปิสุเณน จ โกธเนน มจฺฉรินา จ วิภูตินนฺทินา สขิตํ น กเรยฺย ปณฺฑิโต ปาโป กาปุริเสน สงฺคโม.
บัณฑิตไม่ควรทำความเป็นเพื่อนกับคนส่อเสียด   คนมักโกรธ  คนตระหนี่  
และคนเพลิดเพลินในสมบัติ      เพราะการสมาคมกับคนชั่ว   เป็นความเลวทราม

 

นยํ นยติ เมธาวี อธุรายํ น ยุญฺชติ สุนโย เสยฺยโส โหติ สมฺมา วุตฺโต น กุปฺปติ วินยํ โส ปชานาติ สาธุ เตน สมาคโม.
ปราชญ์ย่อมแนะนำสิ่งที่ควรแนะนำ   ไม่ชวนทำสิ่งที่มิใช่ธุระ  การแนะนำดี   เป็นความดีของปราชญ์      
 ปราชญ์ถูกกล่าวว่าโดยชอบก็ไม่โกรธ   ปราชญ์ย่อมรู้วินัย  การสมาคมกับปราชญ์จึงเป็นการดี

 

อนฺโตปิ เจ โหติ ปสนฺนจิตฺโต ปารํ สมุทฺทสฺส ปสนฺนจิตฺโต อนฺโตปิ โส โหติ ปทุฏฺฐจิตฺโต ปารํ สมุทฺทสฺส ปทุฏฺฐจิตฺโต.
ถ้าใจรักแล้ว   ถึงอยู่ห่างคนละฝั่งฟากสมุทร    ก็เหมือนอยู่สุดแสนใกล้      
ถ้าใจชังแล้ว  ถึงอยู่สุดแสนใกล้  ก็เหมือนอยู่ไกลคนละฟากมหาสมุทร