ขโณ โว มา อุปจฺจคา.
อย่าปล่อยกาลเวลาให้ล่วงไปโดยเปล่าประโยชน์

 

อปฺปมตฺตา น มียนฺติ.
คนไม่ประมาท  ไม่มีวันตายในกาลอันไม่ควรตาย

 

หิยฺโยติ หิยฺยติโปโส ปเรติ ปริหายติ.
คนที่ผลัดวันประกันพรุ่งนี้  ย่อมเสื่อม   ยิ่งผลัดวันมะรืนนี้  ก็ยิ่งเสื่อม

 

อปฺปมาโท อมตํ ปทํ.
ความไม่ประมาท  เป็นทางแห่งความไม่ตายในกาลยังควรไม่ตาย

 

นาลโส วินฺทเต สุขํ.
คนไม่เกียจคร้าน   ย่อมพบแต่ความสุข

 

กาลคตญฺจ น หาเปติ อตฺถํ.
คนขยัน  พึงไม่ให้ประโยชน์ที่มาถึงแล้วผ่านไปโดยเปล่า

 

วายมสฺสุ สกิจฺเจสุ.
จงมีความพยายามในหน้าที่ของตน

 

น นิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.
ประโยชน์ย่อมไม่สำเร็จโดยชอบแก่ผู้ทำโดยเบื่อหน่าย

 

เย ปมตฺตา ยถา มตา.
คนประมาท  เปรียบเสมือนคนตายแล้ว

 

โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารเย.
ที่ควรช้า  จงช้า  ที่ควรเร่ง  จงเร่ง

 

อนากุลา จ กมฺมนฺตา เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ.
ทำงานไม่คั่งค้าง  เป็นอุดมมงคล

 

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณุง อคฺคึว สนฺธมํ.
ค่อย ๆ ตั้งตัว  เหมือนค่อย ๆ ก่อไฟจากกองน้อย

 

หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส.
คนผลัดวันประกันพรุ่ง  มีแต่จะเกิดความเสื่อม

 

วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ.
คนพ้นทุกข์ได้เพราะความเพียร

 

โภคา สนฺนิจยํ ยนฺติ วมฺมิโกวูปจียติ.
ค่อย ๆ เก็บรวบรวมทรัพย์  ดังปลวกก่อจอมปลวก

 

ยงฺกิญฺจิ สถิลํ กมฺมํ น ตํ โหติ มหปฺผลํ.
การงานใด ๆ ที่ย่อหย่อน  ย่อมไม่มีผลมาก

 

รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ.
พึงป้องกันภัยที่ยังมาไม่ถึง

 

น นิกตฺยา ธนํ หเร.
ไม่พึงหาทรัพย์ด้วยการคดโกง

 

ยถา ภุตฺตญฺจ พฺยาหร.
จงทำงานให้สมกับอาหารที่บริโภค

 

นิปฺผนฺนโสภิโน อตฺถา.
ประโยชน์งามตรงที่ความพยายามสำเร็จ

 

นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ.
ไม่พึงวิตกกังวลถึงอนาคต

 

สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ.
พึงระแวงสงสัยสิ่งที่ควรระแวงสงสัย

 

กึ กริสฺสนฺติ ตารกา.
ฤกษ์ยามและดวงดาว  จักช่วยอะไรได้

 

กถมฺภูตสฺส เม รตฺตินฺทิวา วีติปตนฺติ.
ความคืนผ่านไป ๆ บัดนี้เรากำลังทำอะไรอยู่

 

ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม.
พึงบากบั่นทำการให้มั่นคง

 

อตีตํ นานฺวาคเมยฺย นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ.
อย่ารำพึงถึงความหลัง  อย่ามัวหวังถึงอนาคต

 

อกิลาสุ วินฺเท หทยสฺส สนฺตึ.
คนขยัน  ได้ความสงบใจ

 

มา ปมาทมนุยุญฺเชถ.
อย่ามัวประมาทอยู่เลย

 

อโมฆํ ทิวสํ กยิรา.
ไม่ควรให้แต่ละวันผ่านไปเปล่า

 

อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ.
รีบทำความเพียรเสียแต่วันนี้

 

กยิรา เจ กยิราเถนํ.
ถ้าจะทำ  ก็ควรทำให้จริง

 

ปมาโท มจฺจุโน ปทํ.
ความประมาท  เป็นทางแห่งความตาย

 

น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต.
บัณฑิต  ไม่ควรท้อแท้

 

น หิ จินฺตามยา โภคา.
โภคทรัพย์  มิใช่มีมาได้ด้วยเพียงคิดเอา

 

อตีตํ นานฺวาคเมยฺย.
ไม่พึงหวนคำนึงถึงอดีต

 

ธมฺเมน วิตฺตเมเสยฺย.
พึงแสวงหาทรัพย์โดยทางชอบธรรม

 

โก ชญฺญา มรณํ สุเว.
ใครเล่ารู้ว่าจะตายวันตายพรุ่ง

 

เทวา น อิสฺสนฺติ ปุริสปรกฺมสฺส.
คนที่พากเพียรไม่หยุด  เทวดาก็กีดกันไม่ได้

 

วายเมเถว ปุริโส.
เกิดเป็นคน  ควรพยายามเรื่อยไป

 

เย ปมตฺตา ยถา มตา.
คนประมาท  เสมือนคนตายแล้ว

 

อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ.
คนขยัน  ย่อมหาทรัพย์ได้

 

อตฺโต อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ.
ประโยชน์  เป็นฤกษ์ของประโยชน์เอง

 

อาสึเสเถว ปุริโส.
เกิดเป็นคน  ควรมีความหวังเรื่อยไป

 

อาสํ น ฉินฺเทยฺย สุขาคมาย.
เมื่อต้องการความสุข  ไม่พึงสิ้นความหวัง

 

อนาคตํ ปฏิกยิราถ กิจฺจํ.
จงเตรียมการให้พร้อม  สำหรับอนาคต

 

อนิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.
ประโยชน์ย่อมสำเร็จโดยชอบแก่ผู้ทำโดยไม่เบื่อหน่าย

 

กเรยฺย โยคฺคํ ธุวมปฺปมตฺโต.
ผู้ไม่ประมาท ควรทำความเพียรให้แน่วแน่

 

ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ.
คนมีกิจธุระ  ตั้งใจทำการงานให้เหมาะเจาะ  ย่อมหาทรัพย์ได้

 

อนตฺเถ น ยุตฺโต สิยา.
ไม่พึงขวนขวายในสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์

 

นิสมฺม กรณํ เสยฺโย.
ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำ  ประเสริฐกว่า

 

กรํ ปุริสกิจฺจานิ น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.
เมื่อทำหน้าที่ของลูกผู้ชายแล้ว    จังไม่ต้องเดือนร้อนใจในภายหลัง

 

อโหรตฺตมตนฺทิตํ ตํ เว ภทฺเทกรตฺโตติ.
คนขยันทั้งคืนทั้งวัน  จักไม่ซึมเซา   เรียกว่าแต่ละวันมีแต่นำโชค

 

วายเมเถว ปุริโส ยาว อตฺถสฺส นิปฺปทา.
เป็นคนควรพยายามเรื่อยไป  จนกว่าผลที่ปรารถนาจะสำเร็จ

 

ปฏิกจฺเจว กยิรา ยํ ชญฺญา หิตมตฺตโน.
รู้ว่าอะไรเป็นประโยชน์แก่ชีวิตตน  ก็ควรรีบลงมือทำ

 

ปโยชเย ธมฺมิกํ โส วณิชฺชํ.
พึงประกอบการค้าที่ชอบธรรม

 

อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ.
ผู้ปรารถนาประโยชน์ด้วยวิธีการอันผิด  จะต้องเดือดร้อน

 

อนิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.
ทำเรื่อยไป  ไม่ท้อถอย  ผลที่ประสงค์จะสำเร็จสมหมาย

 

อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ กึ กริสฺสนฺติ ตารกา.
ประโยชน์คือตัวฤกษ์ของประโยชน์  ดวงดาวจักทำอะไรได้

 

อถ ปจฺฉา กุรุเต โยคํ.
ถ้ามัวล่าช้า  ทำกิจล้าหลัง    จะจมลงในห้วงอันตราย

 

อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ.
จงทำประโยชน์ให้สำเร็จ  ด้วยความไม่ประมาท

 

อปิ อตรมานานํ ผลาสาว สมิชฺญติ.
อันความหวังในผล  ย่อมสำเร็จแก่ผู้ไม่ใจเร็วด่วนได้

 

น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา.
คนฉลาดไม่ถูกเรื่อง   ถึงจะพยายามทำประโยชน์  ก็ไม่สัมฤทธิ์ผลให้เกิดสุข

 

เวคสา หิ กตํ กมฺมํ มนฺโท ปจฺฉานุตปฺปติ.
การงานที่ทำโดยผลีผลาม ทำให้คนอ่อนปัญญาต้องเดือนร้อนภายหลัง

 

สุนกฺขตตํ สุมงฺคลํ สุปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ.
ประพฤติชอบเวลาใด  เวลานั้นชื่อว่าฤกษ์ดี มงคลดี  เช้าดี  รุ่งอรุณดี

 

อโมฆํ ทิวสํ กยิรา อปฺเปน พหุเกน วา.
เวลาแต่ละวัน  อย่าให้ผ่านไปโดยเปล่าประโยชน์  จะน้อยหรือมาก  ก็ให้ได้ประโยชน์อะไรบ้าง

 

จกฺขุมา วิสมานีว วิชฺชมาเน ปรกฺกเม ปณฺฑิโต ชีวโลกสมึ ปาปานิ ปริวชฺชเย.
เมื่อความบากบั่นมีอยู่  บัณฑิตพึงเว้นบาปในโลกนี้เสีย  เหมือนคนมีจักษุ  เว้นเดินทางอันไม่สะดวกเรียบร้อย

 

โย จ สีตญฺจ อุณฺหญฺจ ติณา ภิยฺโย น มญฺญฺติ กรํ ปุริสกิจฺจานิ โส สุขา น วิหายติ.
ผู้ไม่สำคัญความหนาว และ ความร้อนให้ยิ่งไปกว่าหญ้าบุรุษเมื่อทำกิจ  ย่อมไม่เสื่อมจากความสุข

 

โย จ วสฺสสตํ ชีเว กุสีโต หีนวีริโย เอกหํ ชีวิตํ เสยฺโย วิริยํ อารภโต ทฬฺหํ.
ผู้ใดเกียจคร้าน  มีความเพียรเลว พึงเป็นอยู่ตั้งร้อยปี แต่ผู้ปรารถนาความเพียรมั่นคง  มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว ประเสริฐกว่าผู้นั้น

 

ตุมฺเหหิ กิจฺจํ อาตปฺปํ อกฺขาตาโร ตถาคตา ปฏิปนฺนา ปโมกฺขนฺติ ฌายิโน มารพนฺธนา.
ท่านทั้งหลายต้องทำความเพียรเอง  ตถาคตเป็นแต่ผู้บอก ผู้มีปกติเพ่งพินิจดำเนินไปแล้วจักพ้นจากเครื่องผูกของมาร

 

นิทฺทํ ตนฺทึ วิชิมฺหิตํ อรตึ ภตฺตสมฺมทํ วิริเยน นํ ปณาเมตฺวา อริยมคฺโค วิสุชฺฌติ.
อริยมรรคย่อมบริสุทธิ์  เมื่อขับไล่ความหลับ ความเกียจคร้าน ความบิดขี้เกียจ 
ความไม่ยินดี และ ความเมาอาหารนั้นได้ด้วยความเพียร

 

อฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อปฺปมตโต วิธานวา สมํ กปฺเปติ ชีวิตํ สมฺภตํ อนุรกฺขติ.
ผู้ขยันในหน้าที่การงาน  ไม่ประมาท เข้าใจจัดการงาน เลี้ยงชีวิตพอสมควร  จึงรักษาทรัพย์ที่หามาได้

 

ทุกฺขูปนีโตปิ นโร สปญฺโญ อาสํ น ฉินฺเทยฺย สุขาคมาย.
คนมีปัญญา  ถึงเผชิญอยู่กับความทุกข์  ก็ไม่ยอมสิ้นหวังที่จะได้ประสบความสุข

 

อปฺเกนปิ เมธาวี ปาภเฏน วิจกฺขโณ สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณุง อคฺคึว สนฺธมํ.
ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด  ย่อมตั้งตนได้  ด้วยต้นทุนแม้น้อย  เหมือนคนก่อไฟน้อยขึ้นฉะนั้น

 

อโมฆํ ทิวสํ กยิรา อปฺเปน พหุเกน วา ยํ ยํ วิวหเต รตฺติ ตทูนนฺตสฺส ชีวิตํ.
ควรทำวันคืนไม่ให้เปล่าจากประโยชน์น้อยหรือมาก  เพราะวันคืนผ่านบุคคลใดไป  ชีวิตของบุคคลนั้น ย่อมพร่องจากประโยชน์นั้น

 

อนาคตํ ปฏิกยิราถ กิจฺจํ มา มํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธสิ.
เตรียมกิจสำหรับอนาคตให้พร้อมไว้ก่อน  อย่าให้กิจนั้นบีบคั้นตัว  เมื่อถึงเวลาต้องทำเฉพาะหน้า

 

อนโณ ญาตีนํ โหติ เทวานํ ปิตุนญฺจ โส.
เมื่อได้เพียรพยายามแล้ว  ถึงจะตาย  ก็ชื่อว่าตายอย่างไม่มีใครติเตียน ไม่ว่าในหมู่ญาติ หมู่เทวดา  หรือว่าพระพรหมทั้งหลาย

 

ยญฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ อกิจฺจํ ปน กยิรติ อุนฺนฬานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา.
สิ่งใดเป็นหน้าที่ กลับทอดทิ้งเสีย ไพล่ไปทำสิ่งที่ไม่ใช่หน้าที่
คนเหล่านั้นมัวประมาทอยู่  ความหมักหมมภายในตัวเขา  ก็พอกพูนยิ่งขึ้น

 

อาสึเสเถว ปุริโส น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ.
เป็นคนควรหวังเรื่อยไป บัณฑิตไม่ควรท้อแท้  เราเห็นประจักษ์มากับตนเอง   เราปรารถนาอย่างใด  ก็ได้สมตามนั้น

 

อสเมกฺขิตกมฺมนฺตํ ตุริตาภินิปาตินํ ตานิ กมฺมานิ ตปฺเปนฺติ อุณฺหํ วชฺโฌหิตํ มุเข.
ผู้ที่ทำการงานลวก ๆ โดยมิได้พิจารณาใคร่ครวญให้ดี  เอาแต่รีบร้อนพรวดพราดจะให้เสร็จ  การงานเหล่านั้น 
ก็จะก่อความเดือนร้อนให้ เหมือนตักอาหารที่ยังร้อนใส่ปาก

 

สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.
ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล  มีปัญญา  มีใจมั่นคงดีแล้วปรารภความเพียร  ตั้งตนไว้ในธรรม  ในกาลทุกเมื่อ  ย่อมข้ามโอฆะที่ข้ามได้ยาก

 

อชฺช สุเวติ ปุริโส สทตฺถํ นาวพุชฺฌติ โอวชฺชมาโน กุปฺปติ เสยฺยโส อติมญฺญติ.
คนที่ไม่รู้จักประโยชน์ตนว่า  อะไรควรทำวันนี้  อะไรควรพรุ่งนี้ 
ใครตักเตือนก็โกรธ  เย่อหยิ่ง ถือดีว่า ฉันเก่ง  ฉันดี  คนอย่างนี้  เป็นที่ชอบใจของกาฬกิณี

 

โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยารมฺภญฺจ เขมโต อารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
ท่านทั้งหลายจงเห็นความเกียจคร้านว่าเป็นภัย  และ เห็นการปรารภความเพียรว่าปลอดภัย
แล้วปรารภความเพียรเถิด  นี้เป็นพุทธานุศาสนี

 

โย จาปิ สีเต อถวาปิ อุณฺเห วาตาตเป ฑํสสิรึสเป จ ขุทฺทํ ปิปาสํ อภิภุยฺย สพฺพํ รตฺตินฺทิวํ โย สตตํ นิยุตฺโต กาลาคตญฺจ น หาเปติ อตถํ โส เม มนาโป นิวิเส วตมฺหิ.
คนใดไม่ว่าจะหนาวหรือร้อน  มีลมแดด เหลือบยุงก็ไม่หรั่น  ทนหิวทนกระหายได้ทั้งนั้น  ทำงานต่อเนื่องไปไม่ขาด  ทั้งคืนวัน 
สิ่งที่เป็นประโยชน์มาถึงตามกาล  ก็ไม่ปล่อยให้สูญเสียไป  คนนั้นย่อมเป็นที่ชอบใจของสิริโชค  สิริโชคจะพักพึงอยู่กับเขา

 

หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส ปเรติ ปริหายติ อนาคตํ เนตมตฺถีติ ญตฺวา อุปฺปนฺนจฺฉนฺทํ โก ปนุเทยฺย ธีโร.
มัวรำพึงถึงความหลัง  ก็มีแต่จะหดหาย  มัวหวังวันข้างหน้า  ก็มีแต่จะละลาย  อันใดยังไม่มาถึง  อันนั้นก็ยังไม่มี 
รู้อย่างนี้แล้ว  เมื่อมีฉันทะเกิดขึ้น  คนฉลาดที่ไหนจะปล่อยให้หายไปเปล่า

 

โย จีธ กมฺมํ กุรุเต ปมาย ถามพลํ อตฺตนิ สํวิทิตฺวา ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน ปริกฺขวา โส วิปุลํ ชินาติ.
ผู้ใดทำการโดยรู้ประมาณ  ทราบชัดถึงกำลังของตน  แล้วคิดการเตรียมไว้รอบคอบ  ทั้งโดยแบบแผนทางตำรา 
ทั้งโดยการปรึกษาหารือ  และโดยถ้อยคำที่ใช้พูดอย่างดี  ผู้นั้นย่อมทำการสำเร็จ  มีชัยอย่างไพบูลย์