ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกฺขํ.
การพลัดพรากจากสิ่งที่รัก ก่อให้เกิดทุกข์

 

อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ ทุกขํ.
การพบเห็นสิ่งที่ไม่รัก ทำให้เกิดทุกข์

 

สงฺขารา ปรมา ทุกฺขา.
สังขาร เป็นทุกข์อย่างยิ่ง

 

ทฬิทฺทิยํ ทุกฺขํ โลเก.
ความจน เป็นทุกข์ในโลก

 

นตฺถิ ขนฺธสมา ทุกฺขา.
ทุกเสมอด้วยขันธ์ ไม่มี

 

ทุราวาสา ฆรา ทุกฺขา.
เหย้าเรือนที่ปกครองไม่ดี นำทุกข์มาให้

 

ทุกฺขํ อนาโถ วิหรติ.
คนไม่มีที่พึ่ง.. อยู่เป็นทุกข์

 

ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต.
ผู้แพ้.. ย่อมอยู่เป็นทุกข์

 

อิณาทานํ ทุกฺขํ โลเก.
การกู้หนี้ เป็นทุกข์ในโลก

 

อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา.
ทุกข์.. ย่อมไม่ตกถึงผู้หมดกังวล

 

นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.
นิพพาน เป็นสุขอย่างยิ่ง

 

ธมฺมปีติ สุขํ เสติ.
ผู้ดื่มธรรม ย่อมอยู่เป็นสุข

 

สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย.
การสะสมบุญ นำสุขมาให้

 

อกิญฺจนํ นานุปตนิติ ทุกฺขา.
เมื่อหมดกังวล ทุกข์ก็ไม่มี

 

ธมฺมจารี สุขํ เสติ.
ผู้ประพฤติธรรม ย่อมอยู่เป็นสุข

 

สุขา มตฺเตยฺยตา โลเก.
ปฏิบัติชอบต่อมารดา เป็นความสุขในโลก ปฏิบัติชอบต่อบิดา เป็นสุขเช่นกัน

 

สุขา สทฺธมฺมเทสนา.
การแสดงธรรม ทำให้เกิดสุข

 

สุขํ วต ตสฺส น โหติ กิญฺจิ.
ผู้ไม่มีอะไรให้กัลวล สุขจริงหนอ

 

ทุราวาสา ฆราทุกฺขา.
ครองเรื่อนไม่ดี ก็เป็นทุกข์

 

สุขา สามญฺญตา โลเก.
ปฏิบัติชอบต่อสมณะ ย่อมเป็นสุข

 

สุขิโน วตารหนฺโต.
ท่านผู้ไกลกิเลส ช่างสุขจริงหนอ

 

สุขํ ยาว ชรา สีลํ.
ศีลก่อให้เกิดสุขตราบเท่าชรา

 

ทุกฺขเมว หิ สมฺโภติ.
ทุกข์ เท่านั้นเกิด

 

สุขา สทฺธา ปติฏฺฐิตา.
ศรัทธาที่มั่นคง ทำให้เกิดสุข

 

ทุกฺเข โลโก ปติฏฺฐิโต.
โลกตั้งอยู่บนฐานแห่งความทุกข์

 

ทุกฺขมุเปนฺติ ปุนปฺปุนํ จิราย.
คนมีตัณหาเป็นทุกข์บ่อยและนาน

 

สพฺพสฺส ทุกฺขสฺส สุขํ ปหานํ.
ละทุกข์ทั้งปวงได้ เป็นความสุข

 

ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา.
เป็นคน พึงทำทุกข์ให้หมดไปได้

 

สงฺขารา ปรมา ทุกฺขา.
สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์อย่างยิ่ง

 

สุโข ปญฺญาปฏิลาโภ.
การได้ปัญญา ทำให้เกิดสุข

 

ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย.
การสะสมบาป เป็นทุกข์

 

ทุกฺโข สมานสํวาโส.
การอยู่ร่วมกับคนไม่เสมอกันก็เป็นทุกข์

 

ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกขํ.
ไม่พบคนที่รักก็เป็นทุกข์

 

ตุฏฺฐี สุขา ยา อิตรีตเรน.
พอใจเท่าที่มี เป็นความสุข

 

อิเธว วิทฺวา ปชเหยฺย ทุกฺขํ.
ผู้ฉลาด พึงละทุกข์ในโลกนี้ให้ได้

 

อพฺยาปชฺฌํ สุขํ โลเก.
การไม่เบียดเบียนกัน เป็นทุกข์ในโลก

 

ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมุเปติ มนฺโท.
คนโง่ ย่อมได้รักทุกข์บ่อย ๆ

 

อฆมูลา ทุกฺขปฺผลา.
กามมีความคับแค้นเป็นราก มีทุกข์เป็นผล

 

ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ.
ธรรมที่ประพฤติดีแล้วนำสุขมาให้

 

นตฺถิ สนฺติปรํ สุขํ.
สุขอื่นนอกจากความสงบไม่มี

 

ปุญฺญํ สุขํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ.
บุญให้ความสุขเมื่อถึงคราวตาย

 

อทสฺสเนน พาลานํ นิจฺจเมว สุขี สิยา.
การไม่พบคนชั่วเลย มีความสุขทุกเมื่อ

 

นตฺถิ ขนฺธสมา ทุกฺขา.
ทุกข์ เสมอด้วยขันธ์ไม่มี

 

ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต.
ผู้แพ้ ย่อมนอนเป็นทุกข์

อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ.
พบคนไม่รัก ก็เป็นทุกข์

 

ปาปานํ อกรณํ สุขํ.
การไม่ทำชั่ว ทำให้เกิดสุข

 

นิพฺพตฺตติ ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.
ความทุกข์ เกิดขึ้นบ่อย ๆ

 

ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ.
การเกิดบ่อย ๆ เป็นทุกข์

 

ทฬิทฺทิยํ ทุกฺขํ โลเก.
ความจนเป็นทุกข์ในโลก

 

อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา.
กามทั้งหลายมีสุขน้อย ทุกข์มาก

 

สุโข พุทฺธานํ อุปฺปาโท.
การอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้า ทำให้เกิดสุข

 

ทุกฺขํ ติฏฺฐติ เวติ จ.
ทุกข์เท่านั้นตั้งอยู่ ทุกข์เท่านั้นดับไป

 

สุขํ สุขตฺโถ ลภเต ตทาจรํ.
อยากได้สุข เมื่อปฏิบัติถูกทาง ก็ย่อมได้สุข

 

นาญฺญฺตฺร ทุกฺขา นิรุชฺฌติ.
นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรดับ

 

นาญฺญฺตฺร ทุกฺขา สมฺโภติ.
นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรเกิด

 

ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ.
ทุกข์เป็นภัยใหญ่หลวงของโลก